Derecho a la salud
Un derecho fundamental y estatutario que garantiza a todos el acceso oportuno y eficaz a servicios de salud de calidad.
Encuentre aquí información sobre el acceso a la salud, un derecho humano fundamental que ha sido objeto de especial atención debido a la crisis humanitaria que enfrenta el pueblo indígena Wayúu en La Guajira.
Resolvemos sus dudas
-
Las infecciones Respiratorias Agudas (IRA) constituyen un conjunto de enfermedades de origen infeccioso, transmisible de persona a persona, causadas por diversos agentes principalmente bacterias y virus, varios de los cuales son de interés internacional debido a su potencial pandémico.
Estas infecciones pueden comprometer las vías respiratorias superiores e inferiores, presentando una evolución clínica entre leve y moderada en un lapso menor a dos semanas.
No obstante, en poblaciones vulnerables como los niños y niñas menores de cinco años, adultos mayores de 65 años y personas con sistemas inmunológicos comprometidos, las IRA pueden desencadenar complicaciones graves como la neumonía y la bronquiolitis, e incluso llevar a la muerte. -
Pueden clasificarse según la localización anatómica como:
- Infecciones respiratorias de las vías superiores
Estas son las más comunes y conllevan una alta demanda en los servicios de salud. Afectan el tracto respiratorio superior que involucra: nariz, senos paranasales, amígdalas, faringe, laringe u oído medio. La mayoría son causadas por virus, aunque algunas también por bacterias. - Infecciones respiratorias de las vías inferiores
Las infecciones respiratorias bajas pueden afectar la tráquea, bronquios, bronquiolos, alvéolos pulmones. Incluyen enfermedades como la traqueítis, bronquitis, bronquiolitis y neumonía. Pueden ser causadas por virus o bacterias y usualmente requieren atención especializada en los servicios de salud.
- Infecciones respiratorias de las vías superiores
-
Los virus son la causa más común de las infecciones respiratorias incluyen algunos como el que causa la gripe (influenza), el virus sincitial respiratorio (VSR) frecuente en menores de 5 y de 1 año. También, los adenovirus, rinovirus, parainfluenza y coronavirus. Entre las bacterias están el Streptococcus pneumoniae y Haemophilus influenzae, entre otras, que suelen afectar el tracto respiratorio inferior.
-
Aunque la primera vacuna de triple viral protege a los niños, no es suficiente. La segunda dosis es la que asegura una protección casi total (99%) contra el sarampión, la rubéola y las paperas.
- Esta vacuna protege a los niños de complicaciones que pueden durar toda la vida, como la pérdida del oído, ceguera, problemas en los pulmones o daños en el cerebro.
- El refuerzo hace que sean protegidos cuando tengan contacto con más personas incluso si están contagiadas con sarampión, rubéola. Los hijos estarán protegidos incluso cuando sean adultos.
-
La enfermedad diarreica aguda [EDA] se define como la aparición de tres o más deposiciones líquidas o semilíquidas en un lapso de 24 horas, con una disminución de la consistencia habitual. Puede estar acompañada de otros síntomas como fiebre, vómito o dolor abdominal y posibles signos de deshidratación.
-
Se pueden reconocer los siguientes tipos de enfermedad diarreica:
- Diarrea acuosa aguda: Heces líquidas sin sangre que aparecen de repente y duran menos de 14 días. Es común en niños y adultos mayores.
- Diarrea con sangre (disentería): Es más grave porque daña el intestino. Puede causar fiebre, dolor abdominal fuerte y muchas ganas de ir al baño. La provocan bacterias o parásitos.
- Diarrea persistente: Dura más de 14 días. Puede ser por parásitos, intolerancia a alimentos o enfermedades como síndromes de malabsorción. En niños, puede causar desnutrición y afectar su crecimiento.
-
La diarrea puede ser provocada por muchos microrganismos o factores como::
- Virus: por ejemplo, rotavirus y norovirus
- Bacterias: como E. coli, Shigella y Salmonella
- Parásitos: como Giardia y Cryptosporidium
- Otras causas: intolerancia a ciertos alimentos o efectos secundarios de medicamentos.
-
La diarrea se contagia por el contacto con heces, al consumir agua, comida o tocar superficies contaminadas. Es necesario para evitar su transmisión mejorar los hábitos higiénico-sanitarios, como el lavado de manos con agua y jabón antes y después de consumir alimentos, al preparar alimentos, uso de agua potable, hervir el agua, lavar y cocinar bien los alimentos, entre otros.
-
El porcentaje de niños y niñas de 6 a 12 años que presentan al menos una discapacidad de tipo 4, entendida como la imposibilidad de realizar por sí mismos al menos una actividad básica de la vida diaria, visibiliza a la población infantil que enfrenta mayores barreras para el ejercicio pleno de su derecho a la salud, al desarrollo integral y a la educación. Permite orientar políticas y programas de atención prioritaria, así como fortalecer acciones comunitarias de inclusión y cuidado.
-
La vacuna BCG protege a los recién nacidos contra la tuberculosis. Es fundamental aplicarla en las primeras 24 a 48 horas de vida para que el bebé salga del hospital con sus defensas listas.
- Protege en un 80% contra las formas más peligrosas de la tuberculosis, como la que afecta el cerebro y la medula (meningitis). Estas complicaciones pueden causar daños permanentes o incluso la muerte.
- Al vacunar a todos los bebés desde que nacen, evitamos que más niños mueran por enfermedades que se pueden prevenir.
- Además de proteger contra la tuberculosis, esta vacuna ayuda a que los bebés tengan un sistema inmune más fuerte contra otras infecciones respiratorias comunes.
-
El porcentaje de la población registrada que se encuentra afiliada al sistema de salud, desagregado a nivel municipal, permite dimensionar el grado de acceso formal a servicios de salud por parte de la población Wayúu. Identificar brechas de afiliación entre municipios es fundamental para garantizar el cumplimiento del derecho a la salud y orientar acciones de cobertura diferencial en zonas con menor acceso.
Tablero de datos
Conceptos claves
Conozca los conceptos estandarizados en el Sistema Estadístico Nacional (SEN).
Salud y dignidad Wayúu: alcances de la Sentencia T-302 de 2017
Explore más sobre los derechos y las acciones relacionadas
Right to health
A fundamental and statutory right that guarantees everyone timely and effective access to quality health services.
Find information here about access to healthcare, a fundamental human right that has been the focus of particular attention due to the humanitarian crisis facing the Wayúu indigenous people in La Guajira.
We answer your questions
-
It is a disease that occurs in the respiratory system and is caused by different microorganisms such as viruses and bacteria. ARIs begin suddenly and last less than two weeks. It is also the most common infection in the world and represents a significant public health issue in our country. Most of these infections, such as the common cold, are mild, but depending on the person's general health, they can become complicated and even life-threatening, as in the case of pneumonia.
-
The MMR (measles, mumps, and rubella) vaccine booster at 18 months of age is crucial to ensure lasting immunization. The first dose, given at 12 months, provides initial protection. The booster ensures a stronger and longer-lasting immune response, reducing the risk of outbreaks of these diseases.
-
It is a public health event characterized by the presence of three or more liquid or semi-liquid bowel movements in a 24-hour period, lasting less than 14 days, and may be accompanied by vomiting or fever. ADI is mainly caused by viruses, bacteria, fungi, or parasites that affect the digestive tract.
-
The percentage of children aged 6 to 12 who have at least one type 4 disability, understood as the inability to perform at least one basic activity of daily living on their own, highlights the child population that faces greater barriers to the full exercise of their right to health, comprehensive development, and education. It allows for the targeting of priority care policies and programs, as well as the strengthening of community actions for inclusion and care.
-
The BCG (Bacillus Calmette-Guérin) vaccine is vitally important, as it is given to newborns to protect them against tuberculosis, a serious disease that affects the lungs and other organs. Early vaccination is key to preventing severe forms of the disease in childhood. The indicator “Number of Indigenous People Vaccinated with BCG” shows how many newborns have received this protection in each municipality.
-
The percentage of the registered population that is affiliated with the health system, broken down by district, allows us to measure the degree of formal access to health services by the Wayúu population. Identifying gaps in affiliation between townships is essential to guaranteeing the right to health and guiding actions to provide differential coverage in areas with less access.
Data dashboard
Key concepts
Learn about the standardized concepts in the National Statistical System (SEN).
Wayúu health and dignity: scope of Ruling T-302 / 2017
Learn more about rights and their enforcement
Kajütta süpüla anaa
Wane kajütta chouujaasü je aikalerüshi suchecheriain jatka süpüshüwa tü antaka choujain sünain anaa'in shiataya tu eeraje'eraka.
Pünta sünain yaya tu e'itpaka aiinjia sulu'u mmapa'akat süpüla achecherain tu wairaka otta süwalakajain jatuin sukuaippa shimain lotüin eemuin tü wayuukalüirua.
Wakujeerü tü nnojotkat putüjaain aa'u
-
Shia wane ayuulee sünainsü wasanajia susirü yarütsü wainma maaka sain tuu tukusü, maawuisü. Tü IRA münakat ajüitala müsüü sawaijee eesü so'u piama semaana. Shiaya wane ayuulii pejewasü so'u mmaka je joutsüü süchiki ayuuli wanüin wapüshua'a yaa woumairü. Tü ayulii joutka shia poloona eere wane Wayuu matchin sain eesü süpüla sümayeinjain otta sulu'ujain, maaka sain tü amüülayuukat.
-
Shia wane ayuulee sainküinsü mma süpüshua'a apünüintua je kajuyatuwa süunaapajün wuin so'u wane ka'i, eesü poo'olo pienchi kai, je eesü eere eetaa jo tuutta.Tü ayuulii e'eiijaa EDA münakat shia kasitka charütsü, surüluula, yaakasü jo se'e shia ayuiika atüma tuu wemirajiakat.
-
Saamüin sütchin wakuna triple viral (Sarampiunaa, Rüwiola otta paperaa) poolopa mekiisalumüin kashi nouyase cho'ujasü naanainjatüin süpüla saa'inmajirüin kakalias mantüin. Tü palajanajatka e'itanu'in, shia so'u poo'loo piamamüin kashi, apusü wane a'inmaja palajana. Tü sülakiakat sapüin wane sütchin mio'u je watta kai, sümotsolüin tü ayuuliikat süpüla nnojolinjatüin süleejain süchükua.
-
Shia wane ayuulee sainküinsü mma süpüshua'a apünüintua je kajuyatuwa süunaapajün wuin so'u wane ka'i, eesü poo'olo pienchi kai, je eesü eere eetaa jo tuutta.Tü ayuulii e'eiijaa EDA münakat shia kasitka charütsü, surüluula, yaakasü jo se'e shia ayuiika atüma tuu wemirajiakat.
-
Ayaawajünüshii naa tepichikana aipirua je po'oloo piamamüin nouyase eekai shirünnnüin nanaa'in wanee nümajula tipo 4, atuujaanaa a'ulu'u ka nnojolin nairüin wane kasa numüiwaa jattairü mapüleein. Neiiraakain namüin naa tepichi motsoyunnü antiraaka sumaa kapulewaa nnojolikana apansajünüin tü nakuaipakat sünain lotuunjatüin shia sünain tu aanaaka, sünain mio'uuijanain süka anakaala akuaipa otta naatüjainjatüin karaloukta. Süpüla sükumajünüinjatüin sukuaipa wane a'inmajia naapulajatü, maa ka saain akatchinjaa tü aainaaka sulu'u neepiapa supaliraajaya na'inmajia.
-
Saamüin sütchin wakuna triple viral (Sarampiunaa, Rüwiola otta paperaa) poolopa mekiisalumüin kashi nouyase cho'ujasü naanainjatüin süpüla saa'inmajirüin kakalias mantüin. Tü palajanajatka e'itanu'in, shia so'u poo'loo piamamüin kashi, apusü wane a'inmaja palajana. Tü sülakiakat sapüin wane sütchin mio'u je watta kai, sümotsolüin tü ayuuliikat süpüla nnojolinjatüin süleejain süchükua.
-
Ayaawajünüshii naa nepialu'ujunaka ashajitnaka sulu'u tü sistema de salud münakat, akatatnüshi sünainjee korijimiento, süpüla shiawatünüin aa'u jeraain naa ekerolookana sünain tü ereejera nakaajee naa wayuukanairüa. Süpüla shiiyawatünüin jeraain nnojolin emetünüin sünainjee korijimientokat cho'ujasü sutujanüin aa'u süpüla shikeraajünüinjatüin tü lotookot akuaipa süchiki anaa otta o'uniraa a'yatawaa eere cho'ujain ka kaapüleen antaa.
Ashajiapulee achikuu
Pütchi munaka
Piraaja tü pütchi eekaa sulu'u tü alatiriakaa ayawajaa Mmaapaa (SEN).